Hemodiyaliz nedir ve nasıl yapılır?

Diyaliz makinesi ve diyalizer nasıl çalışır?

Diyalizer, binlerce ince içi boş fiberden oluşan bir filtre ünitesidir. Kan bu fiberlerin içinden akarken, fiberlerin dışında ters yönde akan diyalizat sıvısı atık maddeleri difüzyon yoluyla çeker.

Ultrafiltrasyon adı verilen ikinci bir işlemle iki seans arasında biriken fazla sıvı da çekilir. Makine, sıvı çekim hızını ve diyalizat bileşimini hastanın kuru ağırlığına ve laboratuvar değerlerine göre ayarlar.

Tipik seans süresi ve haftalık sıklık

Standart hemodiyaliz haftada 3 kez, her seans 4 saat uygulanır. Bazı merkezlerde 3,5 veya 5 saatlik seanslar da tercih edilir.

Seans süresini kısaltmak cazip görünse de yeterli temizleme (Kt/V ≥ 1,2) için önerilen süreye uymak kritiktir. Yetersiz diyaliz; yorgunluk, iştahsızlık, kaşıntı ve kardiyovasküler risk artışı gibi sonuçlara yol açar.

Seans öncesi tartı ve kuru ağırlık kavramı

Her seans öncesinde tartılmak, iki seans arasında ne kadar sıvı biriktiğini gösterir. Bu fark 'interdiyalitik kilo artışı' olarak adlandırılır.

Fazla sıvı birikimi nefes darlığı, yüksek tansiyon ve kalp yüklenmesine yol açar. Çok az sıvı çekilmesi ise hipotansiyon ve kramp riskini artırır.

Kuru ağırlık sabit değildir; kilo değişimi, beslenme durumu veya kalp fonksiyonu değiştikçe yeniden ayarlanır.

Damar erişimi: fistül, greft ve kateter farkı

Seans sırasında sık görülen durumlar

Hemodiyaliz seansları çoğu hasta için sakin geçer; kitap okumak, uyumak veya televizyon izlemek mümkündür. Ancak bazı durumlar seans sırasında ortaya çıkabilir.

Seans sonrası yorgunluk

Seansın ardından yorgunluk hissi çok yaygındır; hastaların yaklaşık yüzde 60-70'i bunu bildirmektedir.

Yorgunluğun nedenleri arasında sıvı ve elektrolit değişimleri, anemi, uyku bozuklukları ve düşük fiziksel aktivite sayılabilir.

Seans günleri için ağır fiziksel aktivite planlamaktan kaçınmak ve seans sonrası kısa bir dinlenme süresi ayarlamak günlük yaşamı kolaylaştırır.

İlk ay nasıl geçer?

Diyalize başlangıç çoğu hasta için hem fiziksel hem duygusal açıdan yoğun bir dönemdir. İlk birkaç seansta vücut yeni dengeye alışırken baş ağrısı, yorgunluk ve bulantı daha sık görülebilir.

İlk ayda dikkat edilmesi gerekenler: Seans sürelerine ve günlerine eksiksiz uymak; iki seans arasında sıvı ve potasyum kısıtlamasını öğrenmek; fistül veya kateter bakımını ekipten öğrenmek.

Duygusal uyum da bu dönemin önemli bir parçasıdır. Kaygı, öfke veya üzüntü hissetmek normaldir. Sosyal hizmet uzmanı veya psikolog desteği almak bu süreci kolaylaştırabilir.

Sık sorulan sorular

Hemodiyaliz böbrekleri iyileştirir mi?

Hayır. Hemodiyaliz böbreklerin işlevini geçici olarak üstlenir; böbrekleri iyileştirmez. Kronik böbrek yetmezliğinde böbrek fonksiyonu geri dönmez.

Hemodiyaliz acıtır mı?

Seans başında fistüle iğne takılması kısa süreli bir ağrıya yol açabilir. Seans boyunca çoğu hasta rahatsızlık hissetmez. Zamanla iğneleme ağrısı da azalır.

Seans sırasında ne yapabilirim?

Uyumak, kitap okumak, müzik dinlemek, telefon kullanmak veya televizyon izlemek serbesttir. Bazı merkezlerde seans sırasında hafif egzersiz de uygulanmaktadır.

Seans atlamak ne kadar tehlikelidir?

Seans atlamak ciddi risk taşır. Tek bir seans atlandığında kanda üre ve potasyum birikir, fazla sıvı kalır. Potasyum yükselmesi kalp ritim bozukluğuna yol açabilir.

Fistül ne zaman kullanıma hazır olur?

Fistül ameliyatından sonra olgunlaşma süreci 4-6 hafta, bazen 3-4 ay sürer. Bu sürede kolun egzersiz yapması olgunlaşmayı hızlandırır.

Hemodiyaliz hastası çalışabilir mi?

Evet, birçok hasta çalışmaya devam etmektedir. Haftada 3 seans, her biri 4 saat sürdüğünden çalışma saatlerini buna göre düzenlemek gerekir.

Diyaliz sırasında ne yiyip içebilirim?

Seans sırasında hafif bir atıştırmalık uygundur. Ağır öğünler tansiyonu düşürebilir. Sıvı alımı iki seans arasında kısıtlanmalıdır.

Kuru ağırlık nasıl belirlenir?

Kuru ağırlık, vücutta fazla sıvı bulunmadığındaki ideal ağırlıktır. Ekip, tansiyon, ödem, nefes durumu ve seans sonrası belirtileri değerlendirerek belirler.

Hemodiyaliz ne kadar süre devam eder?

Kronik böbrek yetmezliğinde hemodiyaliz ömür boyu ya da böbrek nakline kadar sürer. Nakil başarılı olursa diyaliz kesilir.

Ev hemodiyalizi mümkün mü?

Evet. Ev hemodiyalizi, uygun hastalarda evde eğitimli bir yardımcıyla veya tek başına yapılabilir. Uygunluk değerlendirmesi için nefroloji uzmanınıza danışabilirsiniz.

İlgili rehberler